Historie van de Horstermeer en de NERA

Onlosmakelijk met elkaar verbonden

In den beginne…

De Horstermeerpolder, zoals wij hem nu kennen is 616 ha groot, en behoort tot één van de jongste polders van de Vechtstreek. Volgens sommige schrijvers moet de Horstermeer in de middeleeuwen ontstaan zijn door het graven van turf en zou de Horstermeer geen natuurlijk meer zijn geweest. Anderen vertellen verhalen dat de dijken van de polder zijn doorgestoken om de Spanjaarden, die vanuit de Veluwe op Amsterdam dreigden aan te rukken, te stuiten en te beletten over de Vecht te komen.

1629             De Horstermeerpolder is bedijkt en drooggemalen in 1629 met behulp van 6 molens.
1636             Eerste pogingen om de polder droog te houden werden opgeven
1881             Toen de stoommachine haar intrede had gedaan, gingen er wederom stemmen op om de
                     polder met behulp van stoomkracht droog te maken.
1882             Door de "Maatschappij tot exploitatie van de Horstermeerpolder en aangrenzende bezittingen"
                     werd begonnen met de hernieuwde drooglegging.

De eerste kolonisten in de Horstermeerpolder

In 1882, nu 125 jaar geleden, kwam de Horstermeer droog. Er kwam een weg doorheen en de eerste stolpboerderijen werden gebouwd. De exploitatie van de polder verliep moeizaam. Weliswaar was de grondprijs laag, maar de polderlasten waren hoog, de bemaling was een probleem en er moest hard gewerkt worden om te kunnen bestaan. De Horstermeer was een gebied voor pioniers en voor echte doorzetters.

1896             De polder kwam in beheer bij het waterschap "De Horstermeerpolder".

De Horstermeer was een dankbaar werkgebied, zowel op het gebied van herkomst als in politieke en godsdienstige overtuiging heerste een echte emigrantengeest.

1902             In november begon "de kolonie van Frederik van Eeden" met de eerste tuinbouw, genoemd de
                     nieuwe Harmonie. Het waren voornamelijk Friezen en Westfriezen,  met daaronder S. Andela
                    en N. S. de Boer.

v.l.r. N.S. de Boer, Frederik van Eden, en de Nieuwe Harmonie (1915).

S. Andela en J.Andela Rijpma.

1910             Op 26 Juli werd in café "de Graaf van Buren" te Hilversum door 28 tuinders de "Coöperatieve
                     Veilingvereniging Hilversum en Omstreken" opgericht.
1914             Op zaterdag 1 Augustus 1914 brak de oorlog uit, en een paar dagen later liep de polder vol.
                     De schade was groot
1914             In de polder werd het eerste platglas in gebruik genomen door de heer Zwagerman Sr,
                     die in 1915 een warenhuis bouwde en op dit terrein een pionier was.

De heer en mevrouw Zwagerman

1939             Op 11 mei werd het z.g. saneringsplan, het herontginnen van ongeveer 200 ha grond, het
                     verkavelen daarvan en het aanleggen van nieuwe wegen, aangenomen door Ned. Heide Mij.

De Horstermeerpolder is geheel beschermd door een ringdijk tegen de Stichts-Ankeveense polder, tegen de Kortenhoefse plas en het zogenaamde Kormof.

1940             Op 12 mei 1940 liep de polder opnieuw onder water,  als deel van de Hollandse waterlinie.
1945             Voor de derde maal werd de polder onderwater gezet door de Duitsers op 15 april 1945.
                     Het water stond 2.50 meter boven het normale polderpeil

Na de oorlog

Na de oorlog stond het leven in het teken van de wederopbouw. De grond aan de zuidkant van de polder, aan de overkant van de tocht (het huidige NERA gebied, veelal door de oudere polder bewoners de rimboe genoemd), was altijd een volledig en perfect tuinbouwgebied geweest. Echter na enkele achteraf verkeerde beslissingen van de overheid veranderde na jaren een goed tuinbouwgebied in een moerasachtig gebied en zegde de één na de andere tuinder de huur op aan domeinen. Het gebied bleek echter uitermate geschikt voor de vestiging van de radioverkeersdienst van de PTT .

"Het begin van de NERA."

Geschiedenis NERA

Het NERA gebouw heeft altijd tot de verbeelding gesproken. Verscholen in de zuidkant van de polder stond het magistrale gebouw dat omringd werd door mysterieuze masten. De vestiging van de NERA was als een redding voor de polder omdat de hoge polderlasten door Nederhorst den Berg Radio werden gedragen, zodat er geen alternatieve industriële bedrijvigheid kwam. Zodoende is het gebouw langzamerhand omringd door een prachtige groene oase, een prachtige symbiose van de plek met natuur en cultuurhistorie, die diep geworteld is.

1919             Opening eerste ontvangststation voor de opvang van morse berichten in Sambeek.
                     Een station in Nederlands Oost-Indië  en zendstation kootwijk verzenden hun berichten
                     met een boogzender.
1923             De eerste officiële opening van radiotelegrafieverkeer in beide richtingen met Nederlands
                     Oost-Indië. In Nederland is dat het zendstation Kootwijk en ontvangststation Sambeek. In
                     Nederlands Oost-Indië is dat het zendstation Malabar en ontvangststation Tjankring (Java).
1924             Opening nieuw ontvangststation Meyendel (bij Wassenaar), ter vervanging van Sambeek.
1926             Kootwijk neemt de eerste kortegolfzender in gebruik
1928             Verplaatsing van het ontvangststation Meyendel naar Noordwijk
1940-1945    Sluiting van alle 24 radioverbindingen vanwege de tweede wereldoorlog. Op bevel van de
                     Duitse bezetting nemen de Duitsers Noordwijk radio in gebruik om geallieerde zenders af te
                     luisteren.
1945             Heropening van de radioverbindingen met suriname, Curaçao en de Verenigde Staten.
1945             De ruitantenne. Die later in een wijde kring rondom de NERA stonden opgesteld, doet zijn
                     intrede.
1948             De radioverkeersdienst bestaat 25 jaar. Het ontvangststation NORA (Noordwijk Radio) kan niet
                     worden gehandhaafd. Voor het ontvangen van zwakke radiosignalen zijn ruitantennes
                     ontwikkeld die niet geschikt zijn voor plaatsing op de zandbodem in de Noordwijkse duinen.
                     De antennes werken alleen goed op een sterk waterhoudende bodem. De keus valt op de
                     Horstermeerpolder als locatie voor een nieuw te bouwen ontvangststation.
1948             Het ontwerp van architect Röntgen wordt goedgekeurd en aanbesteed en in juli 1948 start
                     de bouw van NERA. De kosten bedragen één miljoen gulden voor het gebouw en
                     twee miljoen gulden voor de inventaris!
1948             Het merendeel van de medewerkers kiest voor ‘tweede klas’ gemeente Bussum als
                     woonplaats, aangezien rijkssalarissen gekoppeld zijn aan gemeente klassen.

1950             Burgemeester Harinxma Theo Slooten van Nederhorst den Berg opent radio ontvangststation
                     NERA, op dat moment het modernste radiostation van Europa. Voor mensen ver in het
                     buitenland worden rondleidingen georganiseerd.

1950             Explosieve groei radioverkeer. Met het station in de Horstermeerpolder, in samenwerking met
                     het vernieuwde Kootwijk, de uitgebreide bedrijfscentrale en de vergrote radiotelefoonkamer in
                     Amsterdam, zal Nederland in staat zijn het drukste radioverkeer dat denkbaar is, zonder
                     oponthoud te verwerken.

… ‘Dit was Max tax, New York’…
Deze slotwoorden van een buitenland correspondent bereikte vele huiskamers in de jaren vijftig. Via een ingewikkeld communicatiesysteem lijkt  heel de wereld met elkaar verbonden. Radio-ontvangst station NERA is onderdeel van dit systeem. Telefoon gesprekken, telegrammen, beurs- en persberichten en verder alle informatie die niet per kabel beschikbaar is, komt in de jaren vijftig via radioverbindingen terecht bij de NERA.

1951             NERA installeert een station voor Ionosfeeronderzoek en Radio Astronomie (IRA).
1953             De PTT installeert een Monitoringstation op NERA voor Radiocontroledienst.
1954             De monitoring afdeling van de RCD verhuist van Den Haag naar de NERA.
1956             Opening van de eerste trans-Atlantische telefoonkabel. Een geduchte concurrent van het
                     kortegolf radioverkeer en dus van de NERA.
1957-1958    Station voor Ionosfeeronderzoek en Radio Astronomie op NERA is betrokken bij belangrijk
                     onderzoek ter gelegenheid van Internationaal Geofysisch Jaar.

1958             Lancering van de eerste experimentele communicatie satelliet.
1965             Terugvallend radioverkeer bij NERA
1972             Het station voor Ionosfeeronderzoek en Radio Astronomie (IRA) staken voorspellende
                     activiteiten.
1972             Het DR. Neher laboratorium neemt op NERA een experimenteel grondstation, voor het
                     onderhouden van radioverbindingen met communicatiesatellieten, in gebruik.

1973             Opening nieuw grondstation voor operationeel satellietverkeer in Burum.
1974             De laatste Radio-telegrafie verbinding (Paramaribo)
1974             De afdelingen OCZ, Storingen, Peilgroepen, Controle en KBR (radiocontroledienst) verhuizen
                     van Den Haag naar NERA.
1979             De radiocontroledienst krijgt het beheer over NERA
1980             De verbouwing van de ontvangstzaal is klaar
1981             Heropening van NERA op 7 mei

1989             De PTT privatiseert
1990             Ontwikkeling van Landelijk ‘vast meetnet’.

Oorkonde uitgereikt bij het 40-jarig bestaan van de NERA aan Arie Kostelijk

1993             Aanbesteding landelijk ‘vast meetnet’.
1998             De hoofddirectie Telecomunicatie en Post viert zijn 10-jarig bestaan met een familiedag
                     op NERA
2000             NERA bestaat 50 jaar
2005             NERA gebouw wordt door RCD verlaten. Het gebouw wacht in zeer goed conditie naar zijn lot.
                     In het najaar verhuizen de laatste medewerkers van de dienst, die inmiddels agentschap
                     Telecom is gaan heten, naar Amersfoort. Een  klein gedeelte van het terrein op NERA blijft
                     nog in gebruik als locatie voor een antenne met bijbehorende ontvangst apparatuur, die
                     via straalverbinding vanuit Amersfoort bediend wordt. Voor de gebouwen zoekt de Dienst
                     der domeinen een nieuwe gebruiker.

De visgraat antenne uit de jaren 50 op de houten masten op het terrein van de NERA.

Ruitantennes:
Voor het plaatsen van ruitantennes is in de Horstermeer 150 hectare gereserveerd. In wijde cirkels staan de antennemasten opgesteld, waaraan de antennes worden opgehangen. Het Nera-gebouw vormt het middelpunt van dit antennepark.

De geraadpleegde bronnen:
"De Geschiedenis van Nederhorst den Berg” J.Krol;
"De ontdekking van de ether" -Agentschap Telecom;
"NERA, 50 jaar! -Rijksdienst voor Radiocommunicatie.